از آغاز سال 2006 ميلادی،NHK با بزرگترین بحران مالی خود دست به گريبان است، به این ترتیب كه حدود 30 درصد از بهره برداران این رسانه ، بهره برداری از آبونمان شبكه هایNHK را پرداخت نكرده اند. این پرداخت نکردن نیز در واكنش به یك سری رسواییهای سیاسی و مالی این رسانه ملی بوده است.
اين واکنش در برابر سه رسوايی بزرگ ناشی شده است:
1- زير فشار دو تن از قانون گذاران كشور ژاپن ، این رسانه دست به سانسور یك برنامه تلویزیونی درباره یكی از امپراتوران پيشين ژاپن زد.
2- در جولای سال 2004 ميلادی شماری از كارمندانNHK ، آبونمان دریافتی از سوی مردم را برای خود برداشت و در برابر آن رسید جعلی صادر كرده بودند.
3- برخی از کارمندان شبکه NHK نزديک به 17 ميلیون ین را برای هزینه 200 سفر كاری ( كه هیچ گاه انجام نشد) از NHK دریافت كردند.
در پی این رخدادها، دولت و قانون گذاران بر این باور هستند كه زمان ایجاد اصلاحات در NHK فرا رسیده است . این اصلاحات از سوی دو گروه پیشنهاد شده است:
1- هیات رايزنان وزير امور داخلی و ارتباطات.
2- كمیته فرعی حزب لیبرال دموكرات.
اختلاف اساسی این دو پیشنهاد بر پایه ساختار سازمانی ارایه شده برای NHK است. هيأت رايزنان بر سه پيشنهاد اساسی پافشاری دارد :
الف - بخشهای ورزش و سرگرمی كه پیش از این با رشتهای از رسواییها رو به رو شده بود، اصلاح ساختاری داده شود و در چارچوب ساختاری تازهای کار کند.
ب - این گروه بر اين باور است كار اصلی NHK (رسانه عمومی) تولید اخبار و برنامه های آموزشی و فرهنگی است، در حالی كه پخش های برنامه های ورزش و سرگرمی بايد در يک چارچوب ويژه قرار گيرد تا توانايی رقابت با بخش خصوصی[1] را داشته باشند.
پ - كاهش شمار شبكه های تلویزیونی ماهوارهای و ایستگاه های رادیویی FM وAM .
با این دليل كه كاهش شبكه كمك به ایجاد ساختار دوباره سازمان NHK بكند. به سخن دیگر اینها باور دارند كه یك كانال رادیویی از کل 3 كانال رادیویی و نيز 2 كانال تلویزیونی ماهوارهای از کل 3 كانال، سترده شود ، هرآينه این ساده سازی بايد با ديد تاثيرگذاری مثبت، انجام شود.
از سوی ديگر كمیته فرعی حزب لیبرال دموكرات باور به كاهش 3 كانال NHK و ایجاد یك كانال بین المللی برای مخاطبین خارجی دارد. گفتنی است که هم اکنون NHK هيچ کانال بين المللی انگليسی زبان ندارد و به تازگی در کانال JSTV1 خود اقلام به پخش زيرنويس انگليسی برای مخاطبين خارجی کرده است.
نقطه اشتراك این دو گروه بازنگری در چگونگی پرداخت حق بهره برداری (آبونمان) از كانالهای شبكه NHK است كه از سوی 30 درصد از بهره برداران (مخاطبين) پرداخت نشده است. اگر چه این دو گروه باور دارند كه این پرداختها باید شكل پرداخت قانونی به خود گرفته و مجازاتی برای نه پرداختن آن تعیین شود. اما در عین حال هیات رايزنان وزیر پیش شرط اصلی پرداخت اجباری را كاهش چشمگیر در نرخ استفاده از NHK می داند، در صورتی که هیات كمیته فرعی حزب لیبرال دموكرات بر اين باور است هرگونه كاهش غیر مسئولانه در این مبالغ، كاهش سطح كیفی برنامه ها را در بردارد. در کنار اين دو ديدگاه ناهمگون، ديدگاهی نيز در درون شبکه NHK وجود دارد که ناشی از تجربه رسانه ای است. آقای ها.شی.مو.تو[2]، رئیس هیأت مديريت NHK بر اين باور است كه نخستين و مهمترین اقدام برای ایجاد اصلاحات ، جلب دوباره اعتماد عمومی نسبت به NHK ( از راه انجام وظایف و مسئولیتهای NHK ) و دیگری حل و رفع مشكلات مالی است و اين مهم انجام نمی پذيرد مگر اين که همه همکارانش در NHK آستين همت بالا بزنند و هر کسی که در هر مسئوليتی است وظيفه خويش را به خوبی انجام دهد. هم چنين باید تلاش بسيار بزرگی President Genichi Hashimotoبرای كاهش هزینه ها از راه یك تشكیلات كارا صورت گیرد ، در عین حال كه تراز کيفی تولیدات هم نبايد كاهش یابد.
هدف بعدی نیز ساخت دوباره NHK به عنوان یك رسانه عمومی در عصر دیجیتال میباشد . ها.شی.مو.تو، اركان اصلی برنامه اصلاحات در NHK از ديدگاه افق رسانه را به صورت زیر بيان
می كند :
1 – ادامه ارايه خدماتی كه تنها از عهده NHK بر میآید (با اولویت دادن به علایق بینندگان و شنوندگان).
2 – اجرای اصلاح ، برای كوچك سازی NHK.
3 – یكسان سازی سهم مبالغ دریافتی از مردم.
به همین منظور، در درون NHKپنج كمیته تشكیل شده است كه زیر نظر « كمیته اصلاح و ساختار سازی دوباره NHK » کار می کنند. بيشترين تلاش این كمیته ها در جستارهای زير است :
1 – گسترش پندار و کردار و گفتار اخلاقی در بین كاركنان
2 – منابع تامین مالی
3– خدمات رسانه
4 – ساختمان و سرمایه گذاری
5 – تقویت قراردادهای NHK با بینندگان و شنوندگان خود و اصلاح و بهبود چهره NHK در بین مردم
افزون بر این ، " پروژه موج[3] " برای گرد آوری نظرات كاركنان جوان NHK ایجاد شده است .
ها.شی.مو.تو درباره كاهش هزینه ها نیز بر اين باور است كه تراز كیفی برنامه ها به هیچ عنوان دگرگون نخواهد شد. به گونه ای که افزون بر هزینه های بخش هايی كه تاثیر مستقیم كمتری روی تولیدات و فرآورده ها دارند، اقتصادی تر خواهد شد، هم چنین سرمایه گذاری در ساخت نیز اقتصادی تر میشود. او هم چنین باور دارد که شايد امكان تولید برنامه با هزینه های كمتر، از راه ارایه روش های تازه کاراتر با بکارگيری فناوری های روز امکان پذير باشد.
او هم چنین اشاره میكند كه در راستای کوچک سازی سازمان ، از كل 11851 كارمند NHK در سال مالی 2005 ميلادی، حدود 10% در طول 3 سال تعدیل شدند. این تعدیل ، بخشی از ساختارسازی دورباره NHK میباشد تا اینكه سیستم تولید برنامه ، همخوانی بیشتری با عصر دیجیتال داشته باشد . گفتنی است كه تاكنون در چنین مقیاسی، كاهش نیرو صورت نگرفته است و این تعدیلات روی كیفیت برنامه ها هیچ تاثیری نخواهند گذاشت. افزون بر آن حقوق كاركنان نیز در سال 2005 ميلادی كاهش پیدا كرده هر چند مبحث پرداختی و منافع كاركنان هنوز باز میباشد .
در کنار ديدگاهی که از سوی افراد گوناگون درباره اصلاحات در شبکه NHK بيان می شود (مانند آن كه سر دبیر یك مجله تخصصی درباره رادیو و تلویزیون در ژاپن باور دارد كه كاهش شمار شبكه های NHK منجر به صدمه زدن به علایق برخی از بهره برداران میشود)، آقای هاشی. باور دارد که بهتر است NHK بايد بر نقاط ضعف شبکه های رقيب دست گذاشته و با ساخت برنامه هایی مانند تدریس زبان و سرگرمی كه ديگر شبكه های تجاری ارایه نمی دهند، جايگاه خود را در بين مخاطبين هم چنان پاس دارد، هر آينه نگاهی نيز بايد به گروه فراوانی از جمله افراد سالمند و افراد معلول جامعه ژاپن داشته باشد و با پخش برنامه هاي در خور اين گروه بر مخاطبين خود بيافزايد.
درباره منابع تامين مالی NHK وی باور دارد که هم چنان سیستم پرداخت آبونمان از سوی مردم بهترین روش برای گرداندن یك رسانه عمومی است. وی می گويد: آنچه كه ما سخت بدان نيازمنديم اعتماد مردمی است و ما بايد کارهايی انجام دهيم که مردم آبونمان شان را پرداخت نمایند. يکی از اين کارها، کوچک سازی NHK است که در پی آن کاهش هزينه های NHK و نيز آبونمان را در بردارد. گمان ما بر اين است که اجرای اين کار خشنودی و پشتيبانی کاربران را در پی داشته باشد. آقای هاشی. موتو در نظر گرفتن اين نکته را بايسته می داند که کاهش اين دو مقدار رابطة ساده ای با يکديگر ندارند و بايد توجه داشت که کاهش شمار شبکه ها، به طور مستقيم روی كاهش هزینه ها تاثیر ندارد، چرا كه خدمات رسانهای مانند یك فرآورده و كالا نیستند كه منطق اقتصادی يکسانی بر آنها حاكم باشد و به راستی کاهش آبونمان و كاهش شمار شبكه ها دو موضوع كاملا جدا از يکديگرند.
آقای کو.ای.زو.می[4] نخست وزیر کنونی ژاپن با ديدگاه جلب بيشتر گردشگران خارجی باور به گسترش برنامه های خارجی زبان شبکه NHK دارد. او میگوید كه كوچک کردن شبکه NHK پذیرفتنی است اما بخش برنامه های انگلیسی زبان بايد افزایش یابد. جالب است بدانيد که پيش از آغاز سال 2006 ميلادی آقای کو.ای.زومی در يک برنامه بايد کاملاً تبليغاتی تلويزيونی شرکت کرد و به زبان انگليسی از مردم سراسر دنيا دعوت کرد تا به ژاپن بيايند. در همين راستا ژاپن اقدام به برگزاری نمايشگاه بين المللی بسيار بزرگی با نام Aichi2006 کرد که اين نمايشگاه به مدت 6 ماه از آغاز سال 2006 ميلادی ادامه داشت و پوشش بين المللی اش نيز بر عهده شبکه NHK بود و ضعف يک کانال بين المللی زبان در اين ميان کاملاً آشکار بود.
5- سخن پايانی
خلاصه آن که امروزه شبکه های راديو و تلويزيونی با به ميدان آمدن فناوری های بسيار پيشرفته و به ويژه گسترش روز افزون کاربران اينترنت در جهان، اقدام به کاهش هزينه های پيشين خود با کوچک سازی ساختاری می کنند.
الگو برداری از شبکه های تازه تاسيس و بسيار کوشايی چون شبکه الجزيره که در يک ساختمان 5 طبقه برنامه پخش می کند، شبکه هايی چون NHK را بر آن می دارد که کوچک سازی گسترده ای را با به کارگيری فناوری های نوين امروزين انجام دهد. اميد که سازمان صدا و سيمای ج.ا. ايران نيز جايگاه درخوری در عصر کنونی فناوری اطلاعات و ارتباطات با پيشه سازی بهره گيری از آن پوياتر گردد.
[1] - در ژاپن شبکه های تلویزیونی و رادیویی فراوانی کار می کنند و همین نکته سبب رقابت خوبی برای بالا بردن تراز کیفیت برنامه های این شبکه شده است.
[2] - NHK President Kenichi Hashimoto NHK President Kenichi Hashimoto NHK President Kenichi Hashimoto President Genichi Hashimoto NHK President Genichi Hashimoto NHK President Genichi Hashimoto
[3]- Wave Project
[4] - Prime Minister Junichiro Koizumi
امیدواریم که این دست نوشته ها پاسخگوی دوستان عزیزمان - مهران و حسین نژاد- باشد.
ها.شی.مو.تو
